قوم ترک یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین اقوام در تاریخ و فرهنگ ایران و منطقه آسیای میانه است. ترک‌ها به‌طور عمده در مناطق شمال غربی و مرکزی ایران زندگی می‌کنند، اما تاریخ آن‌ها به بخش‌های وسیعی از جهان، از جمله آسیای میانه، قفقاز، ترکیه و مناطق مختلف خاورمیانه گسترش یافته است.
ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی قوم ترک:
1. زبان: زبان ترک‌ها از خانواده زبان‌های آلتایی است و به‌ویژه زبان ترکی به عنوان زبان اصلی این قوم در ایران، در بخش‌های مختلفی مانند آذربایجان، قزوین، ارومیه، تبریز، و مناطق دیگر صحبت می‌شود. ترکی آذربایجانی یکی از مهم‌ترین لهجه‌های زبان ترکی است که در ایران به‌ویژه در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی رایج است. زبان ترکی در بسیاری از نقاط دنیا مانند ترکیه، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان نیز زبان اصلی است.
2. لباس‌های سنتی: لباس‌های ترک‌ها به‌ویژه در مناطق شمال غربی ایران رنگارنگ و متفاوت است. مردان معمولاً از پیراهن‌های بلند و شلوارهای گشاد به‌نام "شالوار" استفاده می‌کنند. زنان ترک هم لباس‌های بلند و پرچین می‌پوشند که معمولاً با پارچه‌های رنگی و زیبا تزئین شده است. همچنین، زنان ترک از زیورآلات سنتی مانند گوشواره‌ها، گردنبندها و دستبندها استفاده می‌کنند که نشان‌دهنده هویت فرهنگی و اجتماعی آن‌ها است.
3. آداب و رسوم
موسیقی و رقص: موسیقی ترک‌ها به‌ویژه در جشن‌ها و مراسم‌های مختلف اهمیت زیادی دارد. سازهایی مانند "ساز" و "دولت‌یار" (نوعی عود ترک) در موسیقی ترک‌ها کاربرد دارند. همچنین، رقص‌های ترکی که معمولاً با حرکات دست و پا به همراه آهنگ‌های شاد انجام می‌شوند، در مناسبت‌های مختلف به چشم می‌خورند. در برخی از مناطق، رقص‌های حلقه‌ای و دسته‌جمعی معروف به "رقص آذری" دیده می‌شود.
غذاها: غذاهای ترک معمولاً متنوع و پر از طعم‌های متفاوت است. در سفره‌های ترک، برنج، گوشت و سبزیجات به‌طور فراوان استفاده می‌شود. برخی از غذاهای محبوب ترک شامل "دلمه"، "کباب"، "کوفته" و "آش" است. نان‌های ترک هم معمولاً از گندم یا جو تهیه می‌شوند و در اندازه‌های مختلف بر روی آتش پخته می‌شوند.
شیوه زندگی و سکونت: ترک‌ها در ایران معمولاً در مناطق کوهستانی و سردسیر زندگی می‌کنند. خانه‌های آن‌ها معمولاً ساده و به‌طور سنتی از مصالح طبیعی ساخته می‌شوند. در گذشته، برخی از ترک‌ها به‌صورت عشایری زندگی می‌کردند و به دامداری و کشاورزی می‌پرداختند، اما امروز بسیاری از آن‌ها در شهرها سکونت دارند.
مذهب: بیشتر ترک‌ها در ایران مسلمان هستند و به مذهب شیعه اثناعشری تعلق دارند. در برخی از جوامع ترکیه و جمهوری آذربایجان، اکثریت به مذهب سنی تعلق دارند، اما در ایران، اکثر ترک‌ها از پیروان مذهب شیعه هستند.
نمادهای فرهنگی ترک:
زیورآلات سنتی: در فرهنگ ترک، استفاده از زیورآلات به‌ویژه برای زنان بسیار مهم است. این زیورآلات معمولاً شامل گوشواره‌ها، گردنبندها و دستبندهایی با طراحی‌های سنتی است که در آن‌ها نمادهای فرهنگی و مذهبی نیز وجود دارد.
قالی‌بافی: قالی‌بافی یکی از صنایع دستی برجسته و مهم ترک‌ها است. قالی‌های ترک به دلیل طرح‌ها و رنگ‌های خاص، شهرت جهانی دارند و در مراسم‌های مهم استفاده می‌شوند.
خودروهای سنتی: در برخی مناطق ترک‌نشین ایران، هنوز از وسیله‌های حمل‌ونقل سنتی مانند گاری‌های چوبی استفاده می‌شود که نماد هویت تاریخی آن‌هاست.
تاریخ قوم ترک در ایران:
قوم ترک در تاریخ ایران نقش بسیار مهمی ایفا کرده است. ترک‌ها در دوره‌های مختلف، از جمله در دوره‌های سلجوقیان و صفویان، در تاریخ سیاسی ایران نقش‌های برجسته‌ای داشته‌اند. بسیاری از حکام ترک در این دوران‌ها به عنوان امپراتوران، فرماندهان و سپهسالاران ایران شناخته می‌شوند.
به‌طور کلی، قوم ترک با فرهنگ غنی، آداب و رسوم خاص، و زبان ترکی خود یکی از بخش‌های مهم و پرافتخار تاریخ و فرهنگ ایران است که همواره تأثیرات زیادی در هنر، ادبیات و سیاست ایران گذاشته است.
قوم لک یکی از اقوام ایرانی است که عمدتاً در نواحی غربی ایران و در مناطق کوهستانی زاگرس زندگی می‌کنند. قوم لک به‌ویژه در استان‌های لرستان، همدان، کرمانشاه و کردستان پراکنده است و بخش‌هایی از این قوم در استان‌های مرکزی و ایلام نیز حضور دارند.
ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی قوم لک:
1. زبان: زبان لکی یکی از زبان‌های ایرانی غربی است که به گروه زبان‌های لری تعلق دارد. این زبان در مناطقی مانند لرستان، ایلام و همدان صحبت می‌شود. لکی دارای لهجه‌ها و ویژگی‌های خاصی است که آن را از دیگر زبان‌های ایرانی متمایز می‌کند. زبان لکی با زبان‌های کردی و لری شباهت‌های زیادی دارد.
2. لباس‌های سنتی: لباس‌های مردم لک به‌ویژه در مراسم‌های سنتی و جشن‌ها از پارچه‌های محلی و رنگارنگ ساخته می‌شود. مردان لک معمولاً از پیراهن‌های بلند و شلوارهای گشاد استفاده می‌کنند. زنان لک نیز لباس‌های پرچین و بلند با رنگ‌های شاد و سنتی می‌پوشند و از جواهرات و زیورآلات خاص استفاده می‌کنند. پوشش سر زنان به‌ویژه در جشن‌ها بسیار مهم است.
3. آداب و رسوم: قوم لک در جشن‌ها و مراسم‌های مختلف مانند عروسی، نوروز، و سایر مراسم‌های مذهبی و ملی، آداب و رسوم خاص خود را دارند. در این مراسم‌ها، موسیقی و رقص‌های محلی نقشی برجسته دارند. رقص‌های لری اغلب به صورت جمعی و هماهنگ انجام می‌شود و در آن‌ها حرکات دست و پا به‌طور خاص انجام می‌شود.
4. موسیقی و رقص: موسیقی لکی جزء فرهنگ غنی این قوم است. در موسیقی لکی، سازهایی مانند "تنبک"، "کمانچه" و "عود" نقش دارند. رقص‌های لکی معمولاً شامل حرکات دایره‌ای و هماهنگ است و در مراسم‌های اجتماعی مانند جشن‌ها و عروسی‌ها به‌طور گسترده اجرا می‌شود.
5. غذاها: غذاهای لکی معمولاً شامل گوشت، برنج، سبزیجات و نان‌های محلی است. برخی از غذاهای معروف لکی شامل "کباب"، "قورمه سبزی"، "آش" و "حلوا" است. غذاهای محلی از مواد تازه و طبیعی تهیه می‌شود و طعم‌های خاصی دارند.
6. مذهب: بیشتر مردم لک مسلمان و شیعه اثناعشری هستند. در مراسم مذهبی و جشن‌های ملی، مردم لک به‌طور گسترده مشارکت دارند. همچنین، در ایام محرم و رمضان مراسم سوگواری و نذری دادن رایج است.
قوم لر
قوم لر یکی از اقوام بزرگ ایران است که عمدتاً در مناطق مرکزی و غربی کشور، به‌ویژه در استان‌های لرستان، چهارمحال و بختیاری، ایلام، و بخش‌هایی از فارس و کهگیلویه و بویراحمد زندگی می‌کنند.
ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی قوم لر:
1. زبان: زبان لری یکی از زبان‌های ایرانی غربی است که در مناطق لر نشین ایران صحبت می‌شود. زبان لری به دو دسته تقسیم می‌شود: لری جنوبی و لری شمالی. لری جنوبی بیشتر در استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد رایج است، در حالی که لری شمالی بیشتر در استان لرستان و ایلام صحبت می‌شود.
2. لباس‌های سنتی: لباس‌های لری معمولاً از پارچه‌های دستباف و رنگارنگ تشکیل می‌شود. مردان لر از پیراهن‌های بلند و شلوارهای گشاد به همراه کلاه یا دستمال سر استفاده می‌کنند. زنان لر نیز لباس‌های سنتی و پرچین به همراه روسری‌های بلند و زیورآلات سنتی می‌پوشند. در مراسم‌های خاص مانند عروسی‌ها، لباس‌ها به‌ویژه رنگارنگ‌تر و زیباتر می‌شوند.
3. آداب و رسوم: قوم لر دارای آداب و رسوم ویژه‌ای است که در جشن‌ها و مناسبت‌های مختلف دیده می‌شود. در مراسم عروسی لرها، رقص‌های محلی مانند رقص "چوپی" و "هورامی" به‌صورت جمعی انجام می‌شود. مراسم‌های مذهبی و جشن‌های نوروزی در میان لرها جایگاه ویژه‌ای دارند.
4. موسیقی و رقص: موسیقی لرها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این موسیقی اغلب با استفاده از سازهایی مانند "دوتار"، "کمانچه" و "تنبک" اجرا می‌شود. رقص‌های لر به‌ویژه در مراسم‌های شادی مانند عروسی‌ها و جشن‌ها بسیار محبوب هستند. این رقص‌ها معمولاً شامل حرکات پرانرژی و هماهنگ است.
5. غذاها: غذاهای لر معمولاً شامل گوشت، برنج، نان‌های محلی و سبزیجات تازه است. برخی از غذاهای معروف لرها عبارتند از "قورمه سبزی"، "کباب"، "آش" و "حلوا". همچنین، در برخی مناطق لرستان، "کشمش" و "آلو" به‌طور گسترده در غذاها استفاده می‌شود.
6. مذهب: بیشتر مردم لر مسلمان و شیعه اثناعشری هستند. در مراسم مذهبی مانند ایام محرم، مردم لر به‌ویژه در سوگواری‌ها و مراسم نذری‌ها شرکت می‌کنند.
قوم کرد
قوم کرد یکی از بزرگ‌ترین اقوام ایرانی است که در مناطق غربی ایران، به‌ویژه در استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، و بخش‌هایی از آذربایجان غربی زندگی می‌کنند. کردها همچنین در کشورهای دیگر مانند ترکیه، سوریه و عراق حضور دارند.
ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی قوم کرد:
1. زبان: زبان کردی یکی از زبان‌های ایرانی غربی است که به‌طور عمده در استان‌های کرد نشین ایران صحبت می‌شود. زبان کردی به چندین لهجه مختلف تقسیم می‌شود، از جمله لهجه‌های کرمانشاهی، سورانی، بادینی و کلهری. این زبان به‌ویژه در عراق و ترکیه نیز گویش‌های مختلف دارد.
2. لباس‌های سنتی: لباس‌های کردها معمولاً از پارچه‌های دستباف و رنگارنگ ساخته می‌شود. مردان کرد معمولاً از پیراهن‌های بلند، شلوارهای گشاد و کلاه‌های مخصوص استفاده می‌کنند. زنان کرد نیز لباس‌های بلند، پرچین و رنگارنگ به همراه جواهرات و زیورآلات می‌پوشند. در مراسم عروسی و جشن‌ها، لباس‌ها بیشتر تزئین می‌شوند.
3. آداب و رسوم: کردها در مراسم‌های مختلف مانند عروسی، نوروز، و دیگر مناسبت‌های اجتماعی، آداب و رسوم خاص خود را دارند. رقص‌های کردی به‌ویژه در مراسم‌های شادی بسیار رایج هستند. رقص‌ها معمولاً به‌صورت گروهی و با حرکات هماهنگ دست و پا انجام می‌شود.
4. موسیقی و رقص: موسیقی کردی جزء مهم‌ترین بخش‌های فرهنگ این قوم است. در موسیقی کردی از سازهایی مانند "تمبک"، "دوتار" و "کمانچه" استفاده می‌شود. رقص‌های کردی معمولاً در دایره‌های بزرگ و همراه با موسیقی شاد اجرا می‌شوند.
5. غذاها: غذاهای کردی معمولاً شامل گوشت، برنج، سبزیجات تازه و نان‌های محلی است. برخی از غذاهای معروف کردها عبارتند از "کباب"، "آش"، "قورمه سبزی" و "دلمه". همچنین، غذاهای کردی معمولاً با استفاده از مواد طبیعی و تازه تهیه می‌شوند.
6. مذهب: بیشتر کردها مسلمان و شیعه اثناعشری هستند، هرچند که در برخی مناطق، خصوصاً در عراق و سوریه، برخی از کردها پیرو مذهب سنی هستند. در ایام محرم و مراسم‌های مذهبی دیگر، کردها به‌ویژه در سوگواری‌ها و مراسم‌های نذری شرکت می‌کنند.
نتیجه‌گیری
قوم لک، لر و کرد هر یک از اقوام بزرگ و با تاریخ و فرهنگی غنی در ایران هستند. این اقوام از نظر زبان، لباس، غذا، و آداب و رسوم مشابهت‌هایی دارند، اما هر کدام ویژگی‌ها و مشخصات خاص خود را دارند که هویت فرهنگی آن‌ها را شکل می‌دهد. رقص، موسیقی، لباس‌های سنتی و مراسم‌های خاص، جزء لاینفک فرهنگ‌های این اقوام محسوب می‌شوند.
دو قوم ایرانی هستند که در شمال کشور، در نواحی استان‌های گیلان و مازندران سکونت دارند. این دو قوم از لحاظ فرهنگی، زبانی و جغرافیایی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما در عین حال ویژگی‌ها و خصوصیات خاص خود را دارند.
قوم گیلک:
1. زبان: زبان گیلکی متعلق به گروه زبان‌های ایرانی شمال غربی است و بیشتر در استان گیلان و برخی مناطق شمالی استان‌های مازندران و قزوین صحبت می‌شود. زبان گیلکی به‌طور کلی مشابه با زبان‌های فارسی و تاتی است، اما ویژگی‌های خاص خود را دارد که آن را از دیگر زبان‌های ایرانی متمایز می‌کند.
2. لباس‌های سنتی: لباس‌های گیلکی‌ها بسیار رنگارنگ و متنوع است. زنان گیلک معمولاً از دامن‌های بلند و پرچین و پیراهن‌های بلند با رنگ‌های روشن و شاد استفاده می‌کنند. مردان گیلک نیز معمولاً از پیراهن‌های بلند و شلوارهای گشاد، همراه با کلاه‌های خاص به نام "کلاه نمدی" یا "کلاه‌گیلکی" استفاده می‌کنند.
3. آداب و رسوم: قوم گیلک دارای آداب و رسوم خاص خود است که در جشن‌ها، عروسی‌ها، و مراسم‌های محلی به وضوح قابل مشاهده است. در مراسم‌های عروسی گیلکی، موسیقی محلی و رقص‌های سنتی، که اغلب به‌صورت گروهی انجام می‌شوند، حضور دارند. این رقص‌ها معمولاً با آهنگ‌های شاد و پرانرژی همراه هستند.
4. موسیقی و رقص: موسیقی گیلکی یکی از ارکان فرهنگ این قوم است. سازهایی مانند "تنبک" و "سازدهنی" در موسیقی گیلکی استفاده می‌شود. رقص‌های گیلکی به‌ویژه در جشن‌ها و عروسی‌ها رایج است و در آن‌ها حرکات سریع و هماهنگ دست و پا دیده می‌شود. این رقص‌ها اغلب به‌صورت دایره‌ای انجام می‌شوند.
5. غذاها: غذاهای گیلکی بسیار متنوع و خوشمزه هستند. از جمله غذاهای معروف گیلکی می‌توان به "فسنجان"، "کباب ترش"، "میرزا قاسمی" و "توت‌فرنگی با برنج" اشاره کرد. در سفره‌های گیلکی، سبزیجات تازه، ماهی و گوشت‌های محلی نقش ویژه‌ای دارند.
6. مذهب: بیشتر مردم گیلک مسلمان و شیعه اثناعشری هستند. مراسم‌های مذهبی در گیلان به‌ویژه در ایام محرم و رمضان به‌طور گسترده برگزار می‌شود و ویژگی‌هایی مانند نذری دادن و سوگواری در این منطقه معمول است.
قوم مازندرانی:
1. زبان: زبان مازندرانی یا تبری، که در استان مازندران و برخی مناطق شمالی استان‌های گیلان و گلستان صحبت می‌شود، یکی از زبان‌های ایرانی شمالی است. زبان مازندرانی شباهت‌هایی با زبان گیلکی دارد، اما ویژگی‌های خاص خود را نیز دارد. این زبان به‌ویژه در مناطق روستایی بیشتر رایج است.
2. لباس‌های سنتی: لباس‌های مازندرانی‌ها نیز مشابه با لباس‌های دیگر اقوام شمالی ایران، از رنگ‌های شاد و متنوع برخوردار است. زنان مازندرانی معمولاً از روسری‌های بلند، دامن‌های پرچین و پیراهن‌های بلند استفاده می‌کنند. مردان مازندرانی نیز از پیراهن‌های بلند و شلوارهای گشاد استفاده می‌کنند که با کلاه‌ها و دستمال‌های خاص تزئین شده است.
3. آداب و رسوم: مردم مازندران نیز مانند گیلک‌ها، دارای آداب و رسوم خاص خود هستند. این آداب و رسوم در جشن‌ها و مراسم‌های سنتی همچون عروسی‌ها و جشن‌های محلی بسیار پررنگ است. در مراسم‌های عروسی مازندرانی، موسیقی، رقص، و بازی‌های محلی جایگاه ویژه‌ای دارند.
4. موسیقی و رقص: موسیقی مازندرانی نیز همانند موسیقی گیلکی از ویژگی‌های خاص خود برخوردار است. در این موسیقی، سازهایی مانند "عود" و "کمانچه" به‌کار می‌روند. رقص‌های مازندرانی معمولاً با آهنگ‌های سنتی و ریتمیک همراه است و در مراسم‌های مختلف اجرا می‌شود.
5. غذاها: غذاهای مازندرانی از طعم‌های خاص و متنوعی برخوردار هستند. برخی از غذاهای معروف این قوم شامل "ماهی شور"، "کباب ماهی"، "آش مازندرانی"، "قلیه ماهی" و "خورش فسنجان" است. در کنار غذاهای گوشتی، برنج، سبزیجات تازه و سیر نیز جزو مواد اصلی خوراک مازندرانی‌ها محسوب می‌شود.
6. مذهب: مردم مازندران نیز به‌طور عمده مسلمان و شیعه اثناعشری هستند. مراسم‌های مذهبی در این منطقه به‌ویژه در ایام محرم و رمضان با حضور گسترده مردم برگزار می‌شود. همچنین، برخی از مردم مازندران به‌طور سنتی در جشن‌های نوروزی و دیگر جشن‌ها به‌طور ویژه شرکت می‌کنند.
ارتباط و شباهت‌ها و تفاوت‌های گیلک و مازندرانی:
شباهت‌ها:
هر دو قوم در مناطق شمالی ایران زندگی می‌کنند و زبان‌های آن‌ها شباهت‌های زیادی به یکدیگر دارند.
موسیقی، رقص، و غذاهای این دو قوم شباهت‌های زیادی دارند و هر دو از موسیقی محلی و رقص‌های سنتی بهره می‌برند.
هر دو قوم به مذهب شیعه تعلق دارند و در مراسم مذهبی و جشن‌های ملی به‌طور گسترده مشارکت می‌کنند.
تفاوت‌ها:
زبان‌های این دو قوم به‌طور واضحی متفاوت است. گیلکی و مازندرانی از نظر زبان‌شناسی و واژگان تفاوت‌هایی دارند، هرچند که شباهت‌های زیادی هم میان آن‌ها وجود دارد.
آداب و رسوم و غذاهای این دو قوم نیز از نظر
جزئیات ممکن است تفاوت‌هایی داشته باشند، هرچند که در کلیت موضوع مشابه‌اند.
در مجموع، هر دو قوم گیلک و مازندرانی فرهنگ‌های غنی و جذابی دارند که در آن‌ها تاریخ، موسیقی، رقص، غذا، و آداب خاص خود به‌خوبی حفظ شده و به نسل‌های جدید منتقل می‌شود.
یکی از گروه‌های قومی بزرگ در جنوب شرقی ایران، پاکستان و افغانستان است. آداب و رسوم این قوم به طور خاص در فرهنگ‌های ایرانی، پاکستانی و افغانی تأثیرگذار است.
مهم‌ترین آداب و رسوم قوم بلوچ
1. زبان و ادبیات: زبان اصلی بلوچ‌ها، زبان بلوچی است که به شاخه‌ای از زبان‌های ایرانی تعلق دارد. این زبان به دو گویش اصلی "سرحدی" و "مرزی" تقسیم می‌شود.
2. مهمان‌نوازی: مهمان‌نوازی یکی از ویژگی‌های بارز فرهنگ بلوچ‌هاست. آن‌ها به مهمان خود احترام زیادی می‌گذارند و همیشه سعی می‌کنند تا بهترین پذیرایی را از مهمانان داشته باشند.
3. لباس: لباس‌های سنتی بلوچ‌ها به شدت متنوع است و بسته به منطقه و جنسیت متفاوت است. مردان معمولاً از شلوارهای بلند و پیراهن‌های گشاد استفاده می‌کنند، در حالی که زنان لباس‌های رنگارنگ و زیبا همراه با پوشش‌های سنتی می‌پوشند.
4. عروسی و مراسم‌های خانوادگی: مراسم عروسی در فرهنگ بلوچ‌ها بسیار مهم است و معمولاً شامل جشن‌های بزرگ و مهمانی‌های گسترده است. در این مراسم‌ها موسیقی سنتی، رقص، و غذاهای محلی سرو می‌شود.
5. رسم‌های دینی: بیشتر بلوچ‌ها مسلمان هستند و به شیعه یا اهل‌سنت تعلق دارند. این اختلاف مذهبی بر برخی از مراسم‌ها و رفتارها تأثیر می‌گذارد، اما در مجموع بلوچ‌ها به احترام به شعائر دینی و مناسک مذهبی اهمیت زیادی می‌دهند.
6. موسیقی و رقص: موسیقی و رقص از عناصر مهم فرهنگی بلوچ‌هاست. نوعی از موسیقی به نام "گروه" در این قوم بسیار رایج است و در مراسم‌های مختلف اجرا می‌شود. رقص‌های خاص بلوچ‌ها، مانند رقص "چوب بازی" و "سرباز"، به‌طور معمول در جشن‌ها و مناسبت‌های خاص به نمایش در می‌آید.
7. کشاورزی و دامداری: بسیاری از بلوچ‌ها در مناطق کشاورزی و دامداری زندگی می‌کنند و به طور سنتی به کشت و برداشت محصولاتی مانند گندم، جو، خرما و پنبه پرداخته و از دام‌های خود مانند شتر، گوسفند و گاو مراقبت می‌کنند.
8. عادات اجتماعی: در فرهنگ بلوچ، احترام به بزرگ‌ترها و اهل خانواده اهمیت زیادی دارد. همچنین، قوم بلوچ به حفظ عزت و شرافت خانوادگی بسیار اهمیت می‌دهند.
این تنها بخش کوچکی از آداب و رسوم این قوم است. فرهنگ بلوچ‌ها به‌طور کلی غنی و متنوع است و با تأثیرات تاریخی و جغرافیایی زیادی همراه است.
تعداد مشاهده
(279)
نظرات
(0)